Leesbegrip is die doel van lees; die rede waarom ons lees, is immers om sin te maak van wat op die bladsy geskryf staan. Wanneer ’n kind vlot lees, aanvaar ons dikwels dat die kind ook verstaan wat gelees is. Tog begryp tussen drie en tien persent van vlot lesers nie wat hulle lees nie.

Navorser Laurie Cutting van die Vanderbilt Peabody College of Education and Human Development beskryf die probleem soos volg: “Ek kan Spaans lees, want ek weet hoe die letters klink en hoe die woorde uitgespreek moet word, maar ek kan jou nie vertel wat dit beteken nie.”

Wanneer ’n kind vlot kan lees, word daar maklik aanvaar dat die kind se begrip ook goed is. Tog verstaan tussen drie en tien persent van hierdie kinders meestal nie wat hulle lees nie. “Teen die tyd dat hierdie probleem aan die lig kom, gewoonlik teen graad 3 of 4, belemmer dit reeds die kind se leervermoë,” sê Cutting.

Alhoewel daar ook ander redes kan wees, is die algemene oorsake van swak leesbegrip die volgende:

1. Beperkte woordeskat

Woordeskat is noodsaaklik vir suksesvolle lees. Leerders kan nie verstaan wat hulle lees as hulle nie die betekenis van die woorde ken nie. Dekades se navorsing het die belangrike rol van woordeskat in leesbegrip bevestig. Woordeskat is ook noodsaaklik vir leerders se algemene akademiese sukses.

2. Probleme met geheue

Navorsers weet reeds presies watter breinaktiwiteite met disleksie verband hou, maar tot onlangs toe het geen funksionele magnetiese resonansieskanderings of fMRI-studies die neurobiologiese profiel van vlot lesers met swak leesbegrip ondersoek nie.

Neuro-skanderings wat op kinders gedoen is terwyl hulle lees, toon dat die breinfunksie van kinders met leesbegripprobleme beduidend verskil van dié van kinders met disleksie. Kinders met disleksie toon abnormaliteite in ’n spesifieke area van die oksipitaal-temporale korteks, ’n deel van die brein wat met die suksesvolle herkenning van geskrewe woorde geassosieer word. Kinders met leesbegripprobleme, daarenteen, toon spesifieke afwykings in die areas wat tipies met geheue geassosieer word.

Dat daar afwykings in breinareas wat met geheue gemoeid is, voorkom, maak sin. Verskeie studies het bevestig dat leesbegrip in ’n groot mate afhanklik is van beide werkende geheue en langtermyngeheue.

Korttermyngeheue hou inligting slegs vir ’n paar sekondes in die verstand terwyl dit verwerk word. Verwerkte inligting word dan permanent in die langtermyngeheue vasgelê. Die werkende geheuestelsel tree as ’n aktiewe tussenganger in die inligtingsverwerking van die brein op; dit is ’n belangrike geheuestelsel wat die meeste van ons elke dag gebruik.

Om te kan begryp wat ons lees, benodig ons die ondersteuning van ’n sterk en gesonde werkende geheue. Ons gebruik ons werkende geheue om ingewikkelde sinne soos “Die hanswors wat die seun omhels, soen die meisie” te verstaan. ’n Goed ontwikkelde werkende geheue help ons ook om ingewikkelde instruksies korrek uit te voer, soos byvoorbeeld: “Antwoord eers elke tweede vraag op bladsy vyftien en dan al die vrae op bladsy sestien voordat jy jou antwoorde met die antwoorde agter in die boek vergelyk.” Ons gebruik ons werkende geheue ook wanneer sinsbou belangrik is vir begrip, soos in die volgende sin: “Dit was die seun se bal, nie die meisie s’n nie, wat vuil was.”

3. Probleme met logiese denke

Logiese denke is die proses waardeur ’n mens redenering konsekwent en deurlopend gebruik om tot ’n gevolgtrekking te kom. Probleme of situasies waarin logiese denke plaasvind, vereis struktuur, verbande tussen feite en ’n opeenvolging van beredeneringe wat uiteindelik op ’n sinvolle gevolgtrekking uitloop.

Die verband tussen logiese denke en lees is lank reeds in die literatuur bevestig. Daar word gesê: “Daar is nie lees sonder redeneer nie”; daar word selfs gesê: “Lees is redeneer.”

Van teorie tot praktyk

Om ’n leerder se woordeskat te verbeter, kan jy vir die leerder klein kaartjies maak met die woord aan die een kant en die betekenis agterop. Die woord “argipel” sal byvoorbeeld op die voorkant staan, met die woorde “’n groep eilande” agterop. Laat die leerder eers net vyf sulke woordkaartjies bestudeer en voeg elke keer vyf nuwe woordkaartjies by wanneer die leerder die betekenis van die vorige vyf bemeester het. Hersien gereeld die ouer woordkaartjies om hul kennis te versterk.

Die goeie nuus is dat leemtes in kognitiewe vaardighede, soos swak geheue of ’n onvermoë om logies te dink, wel aangespreek kan word. Die sleutel tot sukses lê daarin dat die spesifieke leemtes geïdentifiseer word en dat hierdie breinvaardighede dan deur opleiding en oefening opgebou en versterk word. Kontak ’n Edublox-kliniek vir hulp indien jy vermoed dat ’n leerder se probleem by hul geheue of logiese denke lê.

Behalwe dat logiese denke belangrik is vir leesbegrip, bestaan daar duidelike bewyse dat spesifieke opleiding in logiese denke mense “slimmer” maak. Sodanige opleiding stel kinders in staat om ontwykende antwoorde soos “ek weet nie” of “dit is te moeilik” te vermy. Dit bemagtig hulle om dieper te delf en beter begrip te ontwikkel van hoe om by ’n oplossing vir ’n probleem uit te kom.

Hieronder is ’n voorbeeld van ’n oefening om ’n leerder se logiese denkvaardighede te verbeter. Druk die vasvra hieronder. Gebruik ’n geel en rooi potlood. Vervang die vraagtekens met óf ’n soliede geel, ’n soliede rooi, ’n geel rand of ’n rooi rand.

Antwoorde

---