- Wat is disleksie?
- Is omkerings die enigste kenmerk van disleksie?
- Hoe lyk disleksie?
- Hoeveel mense het disleksie?
- Wat is die emosionele impak van disleksie?
- Is disleksie ongeneeslik?
- Wat veroorsaak disleksie?
- Jy sê disleksie word veroorsaak deur ‘n tekort aan vaardighede. Watter vaardighede is ter sprake?
- Is disleksie dan nie oorerflik nie?
- Kan Edublox disleksie ophef?
Wat is disleksie?
Disleksie is ‘n spesifieke leerprobleem wat hoofsaaklik die ontwikkeling van lees-, spel- en skryfvaardighede beïnvloed. Kinders en volwassenes met disleksie sukkel dikwels om woorde akkuraat en vlot te lees, nuwe woorde te dekodeer en korrek te spel. Hierdie probleme kan wissel van lig tot ernstig en bly gewoonlik voortbestaan sonder doelgerigte hulp. Die huidige wetenskaplike konsensus is dat disleksie nie ‘n enkele oorsaak het nie, maar die gevolg is van ‘n komplekse wisselwerking tussen genetiese, neurobiologiese, omgewings- en kognitiewe faktore.
Die woord disleksie kom van twee Griekse woorde: dys, wat “moeilikheid” beteken, en lexis, wat “taal” of “woorde” beteken. Letterlik vertaal beteken dit dus “moeilikheid met taal.”
Disleksie is nie ‘n teken van luiheid, swak motivering of ‘n gebrek aan intelligensie nie. Mense met disleksie kom op alle vlakke van intelligensie voor en die aard en erns van hul probleme verskil van persoon tot persoon.
Vir baie jare is geglo dat disleksie hoofsaaklik die gevolg is van ‘n vaste breinafwyking. Vandag weet ons dat die prentjie veel meer kompleks is. Navorsing toon dat die onderliggende oorsake veelvuldig is, en daar is toenemende bewyse dat sommige van die breinverskille wat by mense met disleksie waargeneem word, ook die gevolg van beperkte leeservaring kan wees, eerder as die oorspronklike oorsaak van die leesprobleem. Hierdie bevinding beklemtoon die belangrikheid van vroeë identifisering, doelgerigte onderrig en die ontwikkeling van die onderliggende vaardighede wat vir suksesvolle lees nodig is.
Is omkerings die enigste kenmerk van disleksie?
Beslis nie. Hoewel die omkering van letters soos b en d, of p en q, dikwels met disleksie geassosieer word, is dit slegs een van baie moontlike kenmerke. Trouens, baie kinders en volwassenes met disleksie maak glad nie letteromkerings nie. Die teenwoordigheid of afwesigheid van omkerings bepaal dus nie of iemand disleksie het nie.
Disleksie kan op verskillende maniere manifesteer. Sommige mense ervaar hoofsaaklik probleme met akkurate en vlot lees, terwyl ander meer met spelling, woordherkenning of leesbegrip sukkel. Die aard en erns van die probleme verskil van persoon tot persoon.
Algemene kenmerke van disleksie sluit die volgende in:
- Swak klank-letter-koppeling: Sukkel om die regte letter of letterkombinasie aan ‘n klank te koppel.
- Kan woorde klank, maar kan die klanke nie saamvoeg nie: Klank byvoorbeeld k-a-t, maar lees dan koud.
- Laat letters of klanke weg: Lees of skryf byvoorbeeld staf in plaas van straf.
- Plaas letters in die verkeerde volgorde: Lees byvoorbeeld emelent in plaas van element, snik in plaas van niks, of tekel in plaas van ketel.
- Lees klein funksiewoorde verkeerd: Lees ‘n in plaas van nie, vir in plaas van van, of met in plaas van meer.
- Verloor plek tydens lees: Slaan reëls oor, herhaal reëls of sukkel om die regte plek op die bladsy te behou.
- Lees hakkelrig en sonder natuurlike vloei: Lees woord vir woord eerder as in betekenisvolle frases.
- Spreek woorde verkeerd uit of beklemtoon die verkeerde lettergreep.
- Lees of spel net ‘n deel van ‘n woord: Lees porsie in plaas van proporsie.
- Laat voor- of agtervoegsels weg, of voeg die verkeerde voor- of agtervoegsel by.
- Ignoreer leestekens: Lees sonder om by kommas en punte te stop, wat begrip beïnvloed.
- Swak leesbegrip: Verstaan of onthou min van wat gelees is.
Geen twee mense se disleksiesimptome is presies dieselfde nie. Sommige toon slegs enkele van hierdie kenmerke, terwyl ander ’n veel groter verskeidenheid toon. Daarom moet disleksie altyd op grond van die hele profiel van die leerder beoordeel word en nie op grond van een enkele kenmerk, soos letteromkerings, nie.
Hoe lyk disleksie?
Disleksie lyk nie by almal dieselfde nie. Sommige kinders sukkel hoofsaaklik om te lees, terwyl ander meer probleme met spelling, skryf of albei ervaar. Die aard en erns van die probleme wissel van persoon tot persoon en verander dikwels namate die kind ouer word en leesvaardighede ontwikkel.
‘n Jong kind met disleksie kan stadig leer lees, woorde verkeerd lees of sukkel om klanke aan letters te koppel. By ouer leerders is die probleme dikwels minder opvallend, maar hulle lees steeds stadiger as hul maats, vermy lees waar moontlik, maak hardnekkige spelfoute of vind dit moeilik om hul gedagtes op skrif uit te druk.
Handskrif kan ook beïnvloed word. Sommige kinders se handskrif is onnet of oneweredig, terwyl ander netjies skryf, maar steeds ernstige lees- en spelprobleme ervaar.
Hieronder is voorbeelde van die handskrif van ‘n graad 1-leerder, ‘n graad 4-leerder en ‘n volwassene met disleksie. Hierdie voorbeelde illustreer dat disleksie op verskillende maniere kan manifesteer en dat geen twee persone se profiel presies dieselfde is nie.
Hoeveel mense het disleksie?
Die presiese voorkoms van disleksie is moeilik om te bepaal, omdat dit afhang van hoe disleksie gedefinieer en gemeet word. Verskillende navorsers gebruik verskillende diagnostiese kriteria en toetse, en daarom verskil die skattings tussen studies.
Die meeste navorsing dui daarop dat tussen 5% en 10% van skoolgaande kinders disleksie het. Met ander woorde, in ‘n tipiese klas van 30 leerders kan een tot drie kinders met disleksie wees. Dit maak disleksie een van die algemeenste spesifieke leerprobleme wêreldwyd.
Die belangrikste vraag is egter nie hoeveel mense disleksie het nie, maar hoe vroeg dit herken en doeltreffend aangespreek word. Navorsing toon dat vroeë identifisering en doelgerigte ondersteuning ‘n betekenisvolle verskil aan ‘n kind se leesontwikkeling kan maak.
Wat is die emosionele impak van disleksie?
Disleksie is veel meer as ‘n leesprobleem. Vir baie kinders raak dit hul selfvertroue, motivering en emosionele welstand. Hulle weet dikwels dat hulle intelligent is en hard probeer, maar tog sukkel hulle om dieselfde resultate as hul maats te behaal. Wanneer lees en spelling daagliks ‘n struikelblok is, begin baie kinders glo dat hulle “dom” is of nooit sal kan byhou nie.
Hierdie voortdurende ervaring van mislukking kan lei tot frustrasie, angs en ‘n lae selfbeeld. Sommige kinders raak stil en onttrek, terwyl ander hul frustrasie deur uitdagende gedrag, weerstand teen skoolwerk of selfs gedragsprobleme uitdruk. Hoe ‘n kind reageer, hang af van sy of haar persoonlikheid, die ondersteuning wat hy of sy ontvang en hoe die mense rondom die kind op die leesprobleme reageer.
Navorsing toon dat kinders met onbehandelde disleksie ‘n groter risiko loop om angs, depressie en swak selfbeeld te ontwikkel. Dit beteken nie dat elke kind met disleksie hierdie probleme sal ervaar nie, maar dit beklemtoon hoe belangrik dit is om die probleem vroeg te herken en doeltreffend aan te spreek. Wanneer kinders verstaan waarom hulle sukkel en die regte ondersteuning ontvang, verbeter nie net hul leesvaardighede nie, maar dikwels ook hul selfvertroue en houding teenoor leer.
Die gevolge van onbehandelde leesprobleme kan ook verder strek as die skool. Navorsing toon ‘n verband tussen ernstige ongeletterdheid en verskeie maatskaplike probleme. Hierdie verband beteken egter nie dat disleksie noodwendig tot sulke uitkomste lei nie. Dit beklemtoon eerder hoe belangrik dit is om kinders betyds te help sodat hulle hul akademiese potensiaal én selfvertroue kan ontwikkel.
Is disleksie ongeneeslik?
Daar is geen pil, spesiale bril of oogoefening wat disleksie kan genees nie. Vir baie jare het mense geglo dat disleksie ‘n permanente toestand is omdat die brein nie kan verander nie.
Vandag weet ons dat hierdie siening verkeerd was. Die brein is plasties — dit verander voortdurend in reaksie op leer en ervaring. Nuwe neurale verbindings word gevorm, bestaande verbindings word versterk en selfs die organisasie van die brein kan verander wanneer ‘n vaardigheid intensief geoefen word.
Met behulp van moderne beeldvormingstegnieke, soos fMRI-skanderings, is bevestig dat daar verskille bestaan tussen die breine van swak lesers en dié van vaardige lesers. Vir baie jare is hierdie verskille beskou as die oorsaak van disleksie. Nuwer navorsing dui egter daarop dat die prentjie meer kompleks is. Studies toon dat sommige van hierdie verskille ook die gevolg van beperkte leeservaring kan wees, eerder as die oorspronklike oorsaak van die leesprobleem.
‘n Studie wat in die Journal of Neuroscience gepubliseer is, het byvoorbeeld bevind dat kinders met disleksie ongeveer dieselfde hoeveelheid grysstof gehad het as jonger kinders wat op dieselfde leesvlak was. Volgens die navorsers dui dit daarop dat ten minste sommige van die anatomiese verskille in die brein die gevolg van leeservaring kan wees.
Wat ook al die oorspronklike oorsaak van disleksie mag wees, een feit staan vandag vas: die brein kan verander. Wanneer kinders doelgerigte leesonderrig ontvang en die onderliggende kognitiewe vaardighede ontwikkel word, verbeter nie net hul leesvermoë nie, maar verander ook die neurale netwerke wat by lees betrokke is. Daarom glo ons by Edublox dat disleksie nie ‘n lewenslange vonnis tot swak lees hoef te wees nie.
Wat veroorsaak disleksie?
Disleksie het nie een enkele oorsaak nie. Navorsing dui daarop dat dit ontstaan uit ’n komplekse wisselwerking tussen genetiese, neurobiologiese, omgewings- en kognitiewe faktore. Wat uiteindelik sigbaar word as ’n lees- of spelprobleem, kan dus die gevolg wees van verskillende onderliggende probleme wat van kind tot kind verskil.
Om dit te verstaan, is dit belangrik om te onthou dat leer ’n stapsgewyse proses is. Elke nuwe vaardigheid bou op vaardighede wat reeds ontwikkel is. ’n Kind kan byvoorbeeld nie leer optel voordat hy verstaan wat getalle voorstel en kan tel nie. Net so kan ’n rugbyspeler nie die spel bemeester voordat hy geleer het om ’n bal te vang, gooi en skop nie.
Lees werk op dieselfde manier. Om vlot en met begrip te kan lees, moet ’n kind eers ’n reeks voorvereiste vaardighede ontwikkel. Dit sluit taalvaardighede en fonologiese vaardighede in, maar ook kognitiewe vaardighede soos aandag, visuele en ouditiewe prosessering, geheue, prosesseringspoed en die vermoë om inligting in die korrekte volgorde te verwerk.
Wanneer een of meer van hierdie grondvaardighede swak ontwikkel is, word die aanleer van lees en spelling moeiliker. Die kind kry dan nie noodwendig genoeg voordeel uit gewone leesonderrig nie en kan al hoe verder agter raak.
Dit beteken egter nie dat alle kinders met disleksie dieselfde onderliggende probleme het nie. Disleksie is nie by almal dieselfde nie. Een kind kan hoofsaaklik met fonologiese verwerking sukkel, ’n ander met vinnige woordherkenning of geheue, en ’n ander met ’n kombinasie van verskeie vaardighede.
Wanneer ’n kind met lees en spelling sukkel, moet ons nie net een geïsoleerde swakheid probeer regstel nie. Die kognitiewe vaardighede vorm ’n samehangende stelsel en behoort daarom breedweg ontwikkel en versterk te word. ’n Mens gaan immers nie gimnasium toe en oefen net die spiere in jou arms omdat hulle swak is nie; jy oefen jou liggaam as geheel. Dieselfde beginsel geld vir die brein. Aandag, geheue, prosesseringspoed, visuele en ouditiewe prosessering, opeenvolging en denke werk voortdurend saam wanneer ’n kind lees en leer.
Jy sê disleksie word veroorsaak deur ‘n tekort aan vaardighede. Watter vaardighede is ter sprake?
Taalvaardigheid vorm die onderste sportjie van die leesleer, en kognitiewe vaardighede die volgende. Daar is ’n hele aantal kognitiewe vaardighede wat onontbeerlik is vir lees en spel. Hierdie vaardighede werk nie in isolasie nie, maar voortdurend saam wanneer ’n kind lees, spel, onthou en leer.
AANDAG
Aandag, of konsentrasie, is een van die grondvaardighede waarop leer berus. ’n Kind kan nie inligting behoorlik inneem, verwerk en onthou as sy aandag nie in die eerste plek daarop gerig is nie.
• Gefokusde aandag is die vermoë om jou aandag op ’n spesifieke taak of stimulus te rig terwyl onbelangrike inligting geïgnoreer word. In ’n klaskamer moet ’n kind byvoorbeeld na die onderwyser kan luister sonder dat elke geluid, beweging of gesprek sy aandag aftrek.
• Volgehoue aandag is die vermoë om aandag oor ’n tydperk te behou. Dit is nodig wanneer ’n kind ’n bladsy lees, ’n spelaktiwiteit voltooi of lank genoeg by ’n taak moet bly om nuwe kennis en vaardighede vas te lê.
Aandag speel ook ’n direkte rol in lees. Die leser moet voortdurend sy aandag op letters, lettervolgordes, woorde en betekenis rig terwyl irrelevante inligting geïgnoreer word. Wanneer aandag swak ontwikkel is, kan die kind sy plek verloor, dele van woorde of sinne oorslaan, onnodige foute maak of sukkel om te onthou wat hy pas gelees het.
Aandag werk nie alleen nie. Dit werk voortdurend saam met geheue, prosesseringspoed en visuele en ouditiewe prosessering. Daarom vorm die ontwikkeling van aandag ’n belangrike deel van die breër kognitiewe grondslag vir lees en leer.
VISUELE PROSESSERING
Visuele prosessering is die vermoë van die brein om die inligting wat deur die oë ontvang word, te interpreteer en betekenis daaraan te gee. Dit is nie dieselfde as sig nie. ’n Kind kan uitstekende sig hê, maar steeds sukkel om visuele inligting akkuraat en doeltreffend te verwerk.
Lees is ’n besonder visuele taak. Die leser moet letters en woorde van mekaar kan onderskei, hul posisie en volgorde korrek waarneem en dele vinnig tot ’n betekenisvolle geheel kan saamvoeg. Verskeie aspekte van visuele prosessering is daarom belangrik:
• Voorgrond-agtergrond-diskriminasie is die vermoë om belangrike visuele inligting van die omringende inligting te onderskei. ’n Kind wat hiermee sukkel, kan dit moeilik vind om ’n spesifieke woord of reël op ’n besige bladsy te vind of sy plek tydens lees te behou.
• Vormwaarneming is die vermoë om ooreenkomste en verskille tussen vorms raak te sien. Dit is noodsaaklik wanneer ’n kind letters, letterkombinasies en woorde moet herken en van mekaar onderskei.
• Grootte-onderskeiding behels die vermoë om verskille in grootte akkuraat waar te neem. In lees en skryf help dit die kind onder meer om tussen hoofletters en kleinletters te onderskei.
• Ruimtelike verhoudings verwys na die vermoë om die posisie en oriëntasie van voorwerpe, asook hul verhouding tot mekaar, akkuraat waar te neem. Letters soos b, d, p en q bestaan uit soortgelyke vorms, maar verskil in hul ruimtelike oriëntasie.
• Visuele sintese en analise is die vermoë om ’n geheel in sy samestellende dele op te breek en die dele weer tot ’n betekenisvolle geheel saam te voeg. Tydens lees moet ’n kind byvoorbeeld individuele letters en lettergroepe kan waarneem, maar dit terselfdertyd as deel van ’n volledige woord herken.
Visuele prosessering werk voortdurend saam met ander kognitiewe vaardighede. Om ’n woord vinnig en akkuraat te herken, moet die brein nie net sien wat op die bladsy staan nie, maar die visuele inligting ook verwerk, onthou en met reeds bestaande kennis verbind.
OUDITIEWE PROSESSERING
Ouditiewe prosessering is die vermoë van die brein om inligting wat deur die ore ontvang word, te verwerk en betekenis daaraan te gee. Dit is nie dieselfde as gehoor nie. ’n Kind kan normaal hoor, maar steeds sukkel om gehoorde inligting doeltreffend te verwerk.
In die klaskamer moet ’n kind byvoorbeeld die onderwyser se stem tussen ander geluide kan uitlig, sy aandag op die relevante inligting kan hou en mondelinge inligting in die korrekte volgorde kan verwerk. Hy moet ook ’n reeks mondelinge instruksies kan volg sonder om dele daarvan te verloor of deur ander geluide afgelei te word.
Ouditiewe prosessering werk nou saam met aandag en geheue. Wanneer ’n kind byvoorbeeld ’n mondelinge opdrag ontvang, moet hy eers daarop fokus, die inligting akkuraat verwerk en dit lank genoeg in die geheue behou om die opdrag uit te voer.
Ouditiewe prosessering moet onderskei word van fonologiese prosessering. Ouditiewe prosessering het betrekking op die breër verwerking van gehoorde inligting, terwyl fonologiese prosessering spesifiek betrekking het op die verwerking van die klankstruktuur van gesproke taal.
FONOLOGIESE PROSESSERING
Fonologiese prosessering verwys na die vermoë om die klankstruktuur van gesproke taal waar te neem en daarmee te werk. Dit speel ’n belangrike rol in die ontwikkeling van lees en spelling, omdat ’n kind moet verstaan dat gesproke woorde uit kleiner klankeenhede bestaan en dat hierdie klanke deur letters en letterkombinasies voorgestel kan word.
• Fonologiese bewustheid is die vermoë om bewustelik met die klankstruktuur van taal te werk. Dit sluit vaardighede in soos om rymwoorde te herken, woorde in lettergrepe te verdeel en klanke binne woorde te identifiseer en te manipuleer.
• Fonemiese bewustheid is ’n meer spesifieke vorm van fonologiese bewustheid en verwys na die vermoë om individuele spraakklanke, of foneme, in woorde te herken en daarmee te werk. ’n Kind moet byvoorbeeld kan hoor dat kat uit die klanke /k/ /a/ /t/ bestaan.
• Klankdiskriminasie is die vermoë om tussen verskillende spraakklanke te onderskei, veral klanke wat baie na aan mekaar klink.
• Fonologiese sintese, of klanksamesmelting, is die vermoë om afsonderlike klanke tot ’n woord saam te voeg. Wanneer ’n kind byvoorbeeld /l/ /a/ /m/ /p/ hoor, moet hy die klanke kan saamvoeg om lamp te vorm.
• Fonologiese analise, of segmentering, is die teenoorgestelde proses: die vermoë om ’n gesproke woord in sy afsonderlike klanke op te breek. Die kind moet byvoorbeeld kan hoor dat vis uit /v/ /i/ /s/ bestaan.
• Klankmanipulasie behels die vermoë om klanke in woorde doelbewus weg te laat, by te voeg of te vervang. ’n Kind moet byvoorbeeld kan sê watter woord oorbly wanneer die /k/ uit klas weggelaat word.
Probleme met fonologiese prosessering word sterk met disleksie verbind. Dit beteken egter nie dat disleksie bloot ’n fonologiese probleem is nie. Fonologiese vaardighede vorm een deel van die veel groter netwerk van taal- en kognitiewe vaardighede wat saamwerk wanneer ’n kind leer lees en spel.
PROSESSERINGSPOED
Prosesseringspoed verwys na hoe vinnig en doeltreffend ’n persoon inligting kan waarneem, verwerk en daarop reageer. Dit beteken nie noodwendig dat ’n kind stadig dink of minder intelligent is nie. ’n Kind kan ’n antwoord ken, maar meer tyd nodig hê om die inligting te verwerk en die antwoord te gee.
Prosesseringspoed speel ’n belangrike rol in lees. ’n Vlot leser moet letters en woorde vinnig herken en betekenis daaraan koppel. Wanneer hierdie verwerking stadig plaasvind, verg lees meer inspanning, die leestempo is stadiger en minder kognitiewe kapasiteit bly beskikbaar vir begrip.
’n Vaardigheid wat nou met prosesseringspoed en leesvlotheid verband hou, is vinnige outomatiese benoeming, of RAN (Rapid Automatized Naming). RAN meet hoe vinnig ’n persoon bekende visuele stimuli, soos letters, syfers, kleure of voorwerpe, kan herken en benoem.
RAN is belangrik omdat die taak vereis dat die brein visuele inligting vinnig herken, die korrekte naam uit die langtermyngeheue oproep en dit mondelings weergee. Stadige RAN word dikwels by kinders en volwassenes met disleksie aangetref en word veral met stadige, minder vlot lees verbind.
Prosesseringspoed werk, soos die ander kognitiewe vaardighede, nie in isolasie nie. Dit werk voortdurend saam met aandag, visuele en ouditiewe prosessering, geheue en taalvaardighede wanneer ’n kind lees, spel en leer.
GEHEUE
Geheue is die vermoë om inligting in te neem, te stoor en later weer te herroep. Dit is nie ’n enkele vaardigheid nie. Verskillende vorme van geheue werk voortdurend saam wanneer ’n kind lees, spel, instruksies volg, probleme oplos en nuwe kennis aanleer.
• Visuele geheue is die vermoë om visuele inligting te onthou nadat dit nie meer sigbaar is nie. Tydens lees en spelling help visuele geheue ’n kind om die voorkoms en letterpatrone van woorde te onthou. Dit dra by tot die opbou van ’n voorraad bekende woorde wat vinnig en outomaties herken kan word.
• Ouditiewe geheue is die vermoë om inligting wat gehoor word, te stoor en later weer te gee. ’n Kind gebruik ouditiewe geheue wanneer hy ’n reeks syfers, woorde of mondelinge instruksies moet onthou. ’n Swak ouditiewe geheue kan dit moeilik maak om instruksies te volg, sinne te onthou of gehoorde inligting lank genoeg te behou om daarmee te werk.
• Reeksgeheue is die vermoë om inligting in die korrekte volgorde te onthou. Die volgorde is belangrik in reekse soos die dae van die week, maande van die jaar, die alfabet en getalreekse. Dit is ook belangrik vir lees en spelling, omdat die letters in ’n woord in ’n bepaalde volgorde voorkom. Verander die volgorde van die letters in name, en dit kan mane of amen word.
• Korttermyngeheue stel ons in staat om ’n beperkte hoeveelheid inligting vir ’n kort tydperk te behou. Sonder voldoende korttermyngeheue kan inligting verlore gaan voordat dit verder verwerk of vasgelê is.
• Werkende geheue gaan ’n stap verder. Dit stel ’n mens in staat om inligting tydelik in gedagte te hou terwyl jy daarmee werk. ’n Kind gebruik werkende geheue wanneer hy byvoorbeeld ’n sin lees en die begin daarvan moet onthou terwyl hy die einde lees, hoofrekene doen of ’n instruksie met verskeie stappe uitvoer.
• Langtermyngeheue is die vermoë om inligting oor langer tydperke te stoor en weer op te roep wanneer dit nodig is. Lees vereis dat ’n kind voortdurend reeds aangeleerde kennis uit die langtermyngeheue oproep — van letter-klank-verbindings en spelpatrone tot bekende woorde, woordbetekenisse en vorige kennis.
Geheue is dus onlosmaaklik deel van leer. Om vlot te lees en spel, is dit nie genoeg om nuwe inligting bloot waar te neem nie; die brein moet dit ook kan behou, organiseer en weer beskikbaar stel wanneer dit nodig is.
LOGIESE DENKE
Logiese denke is die vermoë om inligting te orden, verbande raak te sien en deur redenering tot ’n gevolgtrekking te kom. Dit stel ’n mens in staat om dit wat jy reeds weet, met nuwe inligting te verbind en daaruit betekenis af te lei.
Logiese denke speel ’n belangrike rol in leesbegrip. ’n Teks vertel nie altyd alles uitdruklik vir die leser nie. Om te verstaan wat geïmpliseer word, moet die leser leidrade in die teks raaksien, dit met vorige kennis verbind en ’n sinvolle gevolgtrekking maak.
As ’n storie byvoorbeeld sê: Jana trek haar jas stywer om haar lyf en haar asem maak wit wolkies in die lug, hoef die skrywer nie te sê dat dit koud is nie. Die leser gebruik die gegewe inligting en sy bestaande kennis om dié afleiding te maak.
Logiese denke help ’n kind ook om oorsaak en gevolg te verstaan, gebeure met mekaar in verband te bring, voorspellings te maak en die groter betekenis van wat gelees word te begryp.
Leesbegrip behels dus veel meer as om die woorde op ’n bladsy korrek te kan lees. Die leser moet ook dink oor wat hulle lees, verbande vorm en betekenis aflei.
Is disleksie dan nie oorerflik nie?
Disleksie kom dikwels in families voor. ’n Kind met ’n ouer, broer of suster wat lees- en spelprobleme ervaar, het ’n groter kans om self soortgelyke probleme te ontwikkel. Navorsing met families en tweelinge dui daarop dat genetiese faktore ’n betekenisvolle rol in leesvermoë en die risiko vir disleksie speel.
Dit beteken egter nie dat daar ’n enkele “disleksiegeen” bestaan wat bepaal of ’n kind sal kan lees of nie. Lees is ’n komplekse aangeleerde vaardigheid, en baie gene kan indirek bydra tot individuele verskille in die vaardighede waarop lees berus.
Gene werk ook nie onafhanklik van die omgewing nie. Kinders in dieselfde familie deel nie net gene nie; hulle deel dikwels ook taal, leeservaring, onderwysgeleenthede en ander omgewingsinvloede. Die feit dat ’n probleem in families voorkom, bewys dus nie dat die uitkoms volledig geneties bepaal word nie.
Die belangrike punt is dat oorerflikheid nie onveranderlikheid beteken nie. ’n Genetiese vatbaarheid vir leesprobleme beteken nie dat ’n kind gedoem is om altyd swak te lees nie. Die brein is plasties en verander deur ervaring en leer. Doelgerigte onderrig en die ontwikkeling van die vaardighede waarop lees berus, kan daarom ’n betekenisvolle verskil maak.
By Edublox glo ons dus nie dat ’n kind ’n slaaf van hulle gene is nie. Genetiese faktore mag die beginpunt beïnvloed, maar dit bepaal nie noodwendig waar ’n kind uiteindelik sal eindig nie.
Kan Edublox disleksie ophef?
Daar is meer as 800 gevallestudies en getuigskrifte op hierdie webtuiste van leerders wat met lees-, spel- en ander leerprobleme gehelp is. Navorsingstudies toon ook dat Edublox-opleiding vaardighede soos gefokusde aandag, prosesseringspoed en visuele geheue, asook lees- en spelvaardighede, kan verbeter. Klik hier vir meer besonderhede.
Hieronder is twee gevallestudies. Die tweede is in videoformaat.
Onafhanklike toetsresultate het getoon dat Marie, ’n graad 5-leerder, drie jaar onder haar graadvlak gelees het. Haar spelling was twee en ’n half jaar onder graadvlak, en haar lees- en spelprobleme was ernstig genoeg dat sy as dislekties beskou is.
Na twee jaar se Edublox-klasse het Marie se lees en spelling sodanig verbeter dat haar prestasie nie meer aan die kriteria vir disleksie voldoen het nie.
Kyk gerus na hierdie video:
,
